Afgelopen oktober heb ik voor het eerst in lange tijd weer gestemd bij de verkiezingen. Ik zou willen dat ik hier een mooi verhaal kon schrijven over hoe ik weer vertrouwen heb in de politiek, of mijn stem weer laat horen, of me weer betrokken voel.
Echter, in een soort dramatische ironie, is die ene stem op vrijwel alle fronten misgegaan. Ik zal een reconstructie geven.
De weken voor de verkiezingen
Ik lees elke dag meerdere kranten. Ik ben altijd politiek betrokken geweest, mede door mijn hekel aan het onderwijssysteem en wil om dat te veranderen.
Ik heb vele verkiezingen langs me laten gaan omdat ik weet dat de echte macht bij de mensen zit. Bij de meerderheid van de mensen die daadwerkelijk elke dag opstaat, shit gedaan krijgt, het land runt, het verschil maakt. Het idee dat ik mijn deel wel heb gedaan als ik eens per vier jaar een stem uitbreng is gevaarlijk en simpelweg onjuist. Het idee dat ik moet stemmen op een partij waarmee ik het maar 20% eens ben (in het beste geval), en dus 80% oneens, voelt bizar.
Dus ik probeerde actiever te zijn dan dat en in mijn kleine kring het verschil te maken, in plaats van een stem uitbrengen.
Dat gezegd hebbende … ik was wel geschrokken van de vorige verkiezingsuitslag. Dat rampkabinet (PVV, VVD, NSC, BBB) zal iedereen nog honderd jaar trauma’s geven denk ik. Dus ik haalde mezelf over om toch maar weer te stemmen.
Ik twijfelde tussen GroenLinks-PvdA, SP, Volt, D66. Ik vond ze allemaal kutstandpunten hebben. De helft veel te extreem-links, de helft niet links genoeg, en het meeste onhaalbaar en gewoon dom. Maar ja, je moet iets! Uit meerdere “tests” kwam steeds GL-PVDA of VOLT. Uiteindelijk koos ik voor GL-PVDA omdat ik de kans klein achtte dat Volt in de kamer kwam.
De dag van de verkiezing
Ik had toevallig die ochtend een afspraak bij de tandarts. Dus ik maakte pas ’s middags deze beslissing, ging snel ergens langs om te stemmen, en kruisde het vakje voor Frans Timmermans aan.
Ja, die Frans.
De Timmermans die een paar uur later een emotionele speech hield over tegenvallende uitslagen.
De Frans die toen per direct zijn vertrek aankondigde.
Ik ga voor het eerst in 10 jaar stemmen, en drie uur later zit mijn fucking kandidaat niet eens meer in de politiek!
Ik heb nog uren beneden gezeten met mijn vader en broertje. Wachtend op uitslagen die maar niet kwamen. Misschien hopend dat die Exitpoll toch iets meer ernaast zat dan gewoonlijk. Maar nee, GL-PVDA (en VOLT/SP trouwens) was gewoon niet al te groot geworden, en rechts had op magische wijze nog steeds het vertrouwen na het rampkabinet.
Nou, ja, er was één pluspunt. D66 werd de grootste. Dat was eigenlijk de reden dat GL-PVDA niet de grootste werd.
D66 was links toch? Progressief? Het had weinig gescheeld of ik had op Rob Jetten gestemd, dus hè, toch een opluchting voor Nederland.
Toch?
De weken na de verkiezingen
Yesilgoz zei natuurlijk direct dat ze absoluut niet samen in een kabinet ging met de GL-PVDA, noch met de PVV.
En … en … waarom lachte niemand haar uit? Waarom werd hierover bericht alsof het logisch was en goede onderhandeling en weet ik veel wat?
Het overtuigde Rob Jetten in ieder geval. De VVD zat constant aan tafel bij de formatie en leek eigenlijk altijd wel zeker van een plekje. Een plek die ze ook kregen.
Dit was natuurlijk Jettens eerste grote fout.
Iedereen weet dat je niet moet onderhandelen met pestkoppen. Dat kinderen die vragen worden overgeslagen. Dat als iemand zulke tactieken gebruikt, en je geeft ze één vinger, dan pakken ze de hele hand.
Dit is kleuterwijsheid. Dit is een gigantische fout voor iemand die zichzelf een serieus politicus wil noemen.
Het moment—het moment—dat Yesilgoz agressief naar buiten kwam en zei hoe “haar” kabinet eruit moest zien, had Jetten haar er definitief uit moeten schoppen. Gewoon, per direct. Met de uitleg die ik net gaf.
“Yesilgoz heeft haar ware aard nogmaals getoond. Ze is niet geïnteresseerd in compromissen sluiten of een land leiden, maar alleen in eisen stellen en chanteren. Die willen we niet in de regering, nu niet, nooit niet, daaaaag!”
Klaar. Dat is wat Jetten had moeten doen. Dan was je een sterke leider die het verdiende om minister-president te zijn. Dan was je de baas.
Maar dat deed hij niet.
Met groeiende verbazing las ik elke week hoe hard hij weigerde om zinnige politieke zetten te maken.
Hij noemt iets als “de VVD heeft te veel zetels om ze te negeren”—maar … GL-PVDA heeft slechts 2 zetels minder? D66, GL, CDA, dan krijg je een extra linkse partij echt wel mee en heb je aan het eind van de rit zelfs méér zetels. Bovendien heeft die meer progressieve samenstelling fors meer zetels in de Eerste Kamer. Onzin dus.
Hij noemt iets als “tja, als minderheidskabinet hebben we altijd de steun nodig van de rechtse partijen”—maar dan had je die partijen dus gewoon in je kabinet moeten opnemen en een meerderheid moeten vormen. Maar dat doe je niet, want je weet dat de standpunten van D66 aan de andere kant van het heelal liggen ten opzichte van die van FvD of JA21.
Nu heb je een lose-lose situatie voor jezelf bewerkstelligt, Rob! Knap gedaan!
Want toen kwam hun plan naar buiten … en waren zowel alle linkse als alle rechtse partijen boos.
Kabinet Yesilgoz Jetten I
Laten we eerlijk zijn. (En dat zijn alle mensen ook.) Het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet is gewoon het partijplan van de VVD met wat kleine aanpassingen die niet eens per se passen bij D66 of CDA. Dit is overduidelijk. Dit is onweerlegbaar; je kan de plannen gewoon naast elkaar leggen.
Hoe dacht D66 dat dit oké was? Dat het niemand zou opvallen? Dat ook maar iemand (behalve de VVD) hiermee blij zou zijn?
Hadden ze deze reactie echt niet verwacht? Of hoopte Rob Jetten dat hij op deze manier alvast de rechtse partijen voor zich zou winnen?
Dan maakt hij weer een politieke beginnersfout. Namelijk, het idee dat je partijen duidelijk maakt dat ze niet bij je kabinetje mogen, maar wel op magische wijze hoopt dat ze je “vriend” gaan zijn. Namelijk, het idee dat extreemrechtse partijen werken op basis van logica en redelijkheid.
Het coalitieakkoord is hartstikke rechts. Het is zelfs erger dan wat het vorige kabinet wilde. Het is een grote (grote!) middelvinger naar al die linkse stemmers die D66 de grootste hebben gemaakt.
Maar rechtse partijen geven maar om één ding—de macht—dus iedereen die niet in het kabinet zit is tegen en beweert dat het hartstikke links is. En linkse partijen zijn boos omdat, zoals aangegeven, het plan al hun belangrijkste standpunten onderuit schoffelt en in de prullenbak gooit. Standpunten die D66, en het CDA deels, ook hadden? Toch?
Ik zal een persoonlijk voorbeeld geven. Om redenen buiten mijn controle heb ik een chronische ziekte. Ik heb al vijftien jaar lang constant fucking veel pijn, ik kan veel dingen niet of nauwelijks, ik ben dankzij die pijn vergeten wat het is om plezier te hebben in het leven of te kunnen ontspannen.
Ik kan geen hulp of verlichting krijgen … omdat ik het eigen risico niet kan betalen. Ik kan geen uitkering of subsidie krijgen … want ik kan niet precies voldoen aan alle juiste hokjes en complexe regeltjes daarvoor.
De situatie was al verschrikkelijk. Eigen risico is al een belachelijk systeem dat mensen straft voor pech hebben en niks goeds bereikt. Maar ik heb de afgelopen 10 jaar tenminste nog iets kunnen bereiken omdat sommige dingen werden vergoed en het eigen risico niet al te erg was. (Desondanks heeft dat wel al mijn spaargeld opgemaakt, maar oké.)
En dan komt Jetten, progressieve partij, met het bizarre voorstel om het eigen risico te verdubbelen? Als dat doorgaat kan ik volledig gedag zeggen tegen ooit nog verlichting, hulp, of verandering van mijn situatie. Ik heb alles gedaan wat de overheid van me wil, ik betaal die zorgpremie, en … ik krijg er niks voor terug.
Hoe kan dan je met jezelf leven? Hoe kan je jezelf vertellen dat het nog jouw kabinet is, en niet die van mevrouwtje Yesilgoz? Hoe is dit uiteindelijk zo gekomen?
- “Ja oké Yesilgoz, dan doen we in dit geval dus wat jij wil, maar bij alle andere punten—”
- “Nee.”
- “Maar wij zijn de grootste.”
- “Gaat niet gebeuren. Oh ja, ik wil ook dat je alle zieke mensen nog even extra erbij naait.”
- “Liever niet, en als grootste partij vind ik toch dat wij—”
- “Nope.”
- “Oké dan. We doen wat jij wil.”
Ik kan er gewoon niet bij met mijn hoofd. Hoe je zo’n oneindige reeks blunders en misstappen kan maken, zeker als iedereen je een “politiek talent” noemt.
Ik lees elke dag verschillende kranten. Ik ben toch vrij zeker dat ik niet vastzit in een bubbel: ik doe erg mijn best om steeds andere informatie op andere plekken te zoeken. (En ik bescherm mijn privacy, heb nergens accounts, algoritmes weten niks van mij of moeten extreem verbaasd zijn over mij.) Maar overal waar ik kijk zijn de meningen hetzelfde. Dit is bizar. Dit slaat nergens op. Dit is de verkiezingen winnen, omdraaien met een gemene grijns, en precies het tegenovergestelde doen van waar mensen op hoopten.
Nogmaals, D66 had een centrum-links kabinet kunnen vormen, misschien wel een meerderheidskabinet. Ze hadden VVD meteen op hun plek kunnen zetten, wat hen bij latere onderhandelingen een stevigere positie gaf om vele rechtse wensen van Yesilgoz weg te wuiven. Dat heeft Rob Jetten om onbegrijpelijke reden niet gedaan.
Wat nu?
Kortom, ik ga na lange tijd zo links mogelijk stemmen, mijn kandidaat stapt een paar uur later uit de politiek, toch wordt een andere linkse partij onverwacht de grootste van Nederland, maar ze gaan op hun knietjes voor een rechtse partij die totaal geen machtspositie heeft, creëeren een lose-lose situatie voor zichzelf, en het coalitieakkoord dat ze even later presenteren is fucking rechts.
Wat?
Huh?
Ik voorspel dat D66 een NSC-tje gaat doen. Van de grootste naar nul zetels.
Tenzij ze het nu absoluut geweldig doen—beloftes waarmaken, veel linkser regeren, Yesilgoz in toom houden—is er geen andere uitkomst. Je bent de grootste geworden en je hebt bewust het tegenovergestelde gedaan van waarom iedereen op je stemde. Bij de volgende verkiezingen blijft er dan vrijwel niks meer van D66 over.
En aan het einde van de dag … na al die maanden en jaren, al die discussie, al dat stemmen en schuivelen met ministers … heeft het grootste deel van Nederland nog steeds geen huis, geen zekerheid, geen toekomst om naar uit te kijken, geen adequaat onderwijssysteem, enzovoort. Vandaar mijn standpunt dat ik eigenlijk probeer de politiek langs me heen te laten glijden en te focussen op wat wél telt. Al die mensen die wél dingen doen, het land overeind houden, in hun omgeving dat positieve verschil maken. Mensen die—kan je het voorstellen!—menselijke principes hebben en daaraan vast houden, zelfs als het een beetje lastig wordt. Dat zijn de echte leiders van het land.
Tot zover mijn gedachten hierover.