Toen de Olympische Winterspelen begonnen, nu zo’n anderhalve week geleden, zette ik het aan tijdens het werk.
Zeker laat op de avond, als ik de hele dag al productief ben geweest, vind ik het fijn om iets van achtergrondruis te hebben en mezelf daardoor ietsje te laten afleiden. In de ochtend doe ik mijn moeilijkste werk waarvoor ik echt moet focussen; in de avond doe ik expres het meest creatieve werk waarbij mijn hoofd mag afdwalen. Zo’n Winterspelen, of een voetbalwedstrijd, of de soundtrack van een musical, zijn dan fijne achtergrondruis.
Zodoende kreeg ik dag na dag de perikelen mee over een helm.
Een Oekraïner droeg tijdens de trainingen een helm met daarop foto’s van zijn gestorven vrienden. Zij die waren omgekomen in het leger of tijdens Russische bombardementen. Een gangbare en logische manier om hen te eren, zo weet iedereen die wel eens zelf heeft gesport of sport heeft gekeken.
Vanzelfsprekend mocht het niet. Het IOC herhaalde steeds dat het “politieke uitingen” absoluut niet toestaat. Ze zouden keer op keer met hem hebben gepraat, gevraagd of die helm echt niet anders kon, maar de atleet weigerde. Dus toen werd hij gediskwalificeerd en mocht niet meer meedoen.
De eerste reactie van velen is waarschijnlijk: “flikker op, IOC”. Dat hoop ik tenminste. Het Oekraïnse volk moet nu al vier jaar lang een hel verduren. Die atleet heeft jaar na jaar goede vrienden en collega’s zien sterven. En dan mag hij geen zwart-wit foto’s van hen bij zich dragen? Hij heeft niks heftigs gedaan, hij heeft geen controversiële uitspraken gedaan, hij heeft getraind en is gekomen om mee te doen aan de Winterspelen. En dan mag hij niet zijn overleden vrienden eren en bij zich houden op de meest passieve en vredelievende manier?
De tweede reactie van velen, echter, is: “Tja, regels zijn regels.” De laatste jaren lijkt dit debat steeds vaker voor te komen. Steeds meer evenementen worden verstoord doordat mensen zich “politiek uiten”. Steeds meer acteurs ontvangen hun Oscar en besluiten duidelijk te melden wat ze vinden van Donald Trump. Steeds meer sporters voelen zich genoodzaakt om regenboogbanden te dragen, of juist een statement te maken dat ze hem niet dragen, en zo gaat het maar door.
De reactie van vrijwel elke organisatie is dan maar om alle politieke uitingen te verbieden. Om te zeggen: “We komen hier voor een potje voetbal, niks met politiek. Dus laat ons neutraal zijn en laat al die uitingen erbuiten.”
Dit geldt natuurlijk niet alleen voor sport. Ook acteurs wordt verteld dat ze in interviews niet hun echte mening moeten geven. Wanneer gevraagd naar iets dat ook maar enigszins gevoelig kan zijn, lijken de meeste acteurs getraind om het gesprek meteen terug te brengen naar hun film. Om te hameren op dat het gaat om de film, niks politieks, niet de meningen van de mensen erachter. Het gaat om het werk! We maken samen een film, dat is alles! We zijn acteurs, we focussen alleen op acteren, we zijn politiek neutraal! Geloof ons nou!
Bij sporten kan je daar nog soort van mee wegkomen. Een sport is een set simpele regels die op zichzelf staan, die door barrières van taal en cultuur heengaan, die geen connectie hebben met iets daarbuiten. Badminton wordt niet ineens anders gespeeld omdat een bepaalde wet is doorgevoerd.
Maar deze redenering valt uit elkaar bij vrijwel elke andere vorm van entertainment of, tja, menselijkheid. Het hele idee van verhalen is dat je een dilemma, conflict of thema behandeld. Elke film, elk boek, elke presentatie, er zit allemaal iemand achter met een politieke mening die er op creatieve manier uit moest komen.
De simpele werkelijkheid is dat alles politiek is.
Wat is politiek? Het is het bestuur van een land. Waar gaan zij dus over? Alles in dat land.
Dit was mijn spreekbeurt. Graag gedaan. Alles is politiek; de politiek gaat over alles.
Zeggen dat je “niet politiek wilt worden” of dat atleten zich “niet politiek mogen uiten” is dus compleet onmogelijk. Het is niet hard te maken. Het is niet objectief te beoordelen.
Je had net zo goed kunnen zeggen: “Wij verbieden alles wat we niet leuk vinden en willen verbieden. De rest mag wel. Dit is afhankelijk van ons humeur, of we met het goede been uit bed zijn gestapt, en de politieke overtuigingen van de rijkste mensen in ons bestuur. Een atleet die zijn vrouw en kinderen bedankt? Ja daar staan we wel achter—de familie is de hoeksteen van de samenleving! Een atleet die zijn verloren vrienden op een helm zet? Belachelijk, veel te politiek.”
Het is laf. Het is dom. Het is onhoudbaar. Het zou in het verleden moeten liggen en absoluut niet de toekomst moeten zijn.
Dus ik geef het IOC het volledige ongelijk. Je kunt niet de regel hanteren dat “we niet politiek worden hier”, want dat zou betekenen dat je letterlijk niks meer mag zeggen of doen.
De politiek heeft zijn handen in vrijwel alles. En als dat nu nog niet zo is, dan zouden ze zich morgen ermee kunnen bemoeien. Daarom moeten we juist politieke uitingen overal toestaan. Politici zeggen altijd dat ze een “open debat” willen en “openstaan voor harde discussies”, maar in werkelijkheid is de hele maatschappij ingericht om alles weg te moffelen wat enigszins gevoelig zou kunnen liggen.
Politici hoeven zo niet te veranderen of te verbeteren. Vrijwel iedereen is afhankelijk—voor hun salaris, hun huis, hun levensbehoeftes—van organisaties die zo’n regel hanteren dat ze zogenaamd politiek neutraal zijn. Dat betekent dat ze het grootste deel van de tijd dus niet daadwerkelijk vrijheid van meningsuiting hebben, niet kunnen zeggen wat ze vinden of uitdragen wat ze willen.
Hoe anders zou het zijn als dat wel mocht? Als die atleten een bonte bende worden van “politieke uitingen”? De ene draagt een regenboogpak, de ander pakt bij winst de vlag van Gaza, en weer een ander reageert op alle interviewvragen met “Fuck ICE!”. Ik denk ten eerste dat de spelen nog nooit zó interessant en goed bekeken zouden zijn. Ik denk ten tweede dat politici het dan daadwerkelijk wat warmer gaan krijgen. Als ze zien hoeveel mensen er precies verandering willen of tegen hun gedrag zijn. En met hoeveel passie en bereik.
Onderzoeken laten keer op keer zien dat het overgrote deel van de mensen linkse standpunten heeft. Het overgrote deel van de mensen is niet rijk of machtig, en ook niet psychopatisch, dus we zijn het allemaal met elkaar eens. Eens dat oorlog kut is. Dat iedereen overleden dierbaren mag herdenken.
Maar deze boodschap komt niet echt binnen omdat we ons het zwijgen laten opleggen. Omdat te veel mensen denken “laten we het vooral niet politiek maken”. Omdat ze het IOC horen zeggen “politieke uitingen zijn nou eenmaal niet toegestaan” en denken dat dit ergens op slaat.
Het doet me denken aan die politica die in de Tweede Kamer kleding droeg met de vlag van Gaza om hen te steunen. Ze werd als een klein kind gecommandeerd om haar outfit te veranderen, want de Tweede Kamer moest wel “politiek neutraal” blijven.
WAT?! De politiek moet POLITIEK NEUTRAAL BLIJVEN!? Hoe onzinnig kan het worden? “Laten we vooral als machtig land aangeven dat we genocide geweldig vinden en moeite doen om dit echt duidelijk te maken naar het buitenland. Lekker standpunt, lekker politiek neutraal ook.”
Gelukkig kwam ze daarna terug met watermeloenkleding. Heeft dezelfde kleuren als de vlag van Gaza en is dus een veelvoorkomend symbool geworden van steun voor hen. Dat mocht dan weer wel. Zie je hoe dit een non-regel is die je absoluut niet kan toepassen met enige objectiviteit of consistentie?
Ik sta volledig achter de atleet die weigerde zijn helm aan te passen.
Ik ben gestopt met ook maar iets van de Olympische Winterspelen kijken, volgen, of aanzetten.
En ik vind dat jammer voor al die sporters. Onze schaatsers werken zich kapot om een gouden medaille te halen—en dan kijken mensen niet eens meer vanwege dit soort zaken.
Maar ja, het is het enige dat ik kan doen. En aan het eind van de dag, als genoeg van ons het doen, is het tegelijkertijd hetgeen wat veruit de grootste impact en het meeste succes heeft. Als de Olympische Spelen plots merken dat het aantal kijkers drastisch daalt elke keer als ze dit soort fratsen uithalen, dan kunnen ze niet anders dan aanpassen.
We moeten toe naar een wereld waarin iedereen zich altijd mag uiten over alles. Waarin iedereen je uitlacht als je stemmen het zwijgen oplegt met het zinnetje “ja nee we zijn geen politiek kanaal/groep/organisatie/evenement”. Waarin atleten massaal thuisblijven of zich laten diskwalificeren, in zulke mate dat het IOC wel moet schikken.
Tot zover mijn gedachten.