ZZP en de verplichte AOV

De titel van dit artikel klinkt als de titel van een sprookje. Ziehier het verhaal van de ZZP en de verplichte AOV! Luistert en huivert**! Maar dit verhaal is allesbehalve een sprookje.

Ik ben al tien jaar lang een ZZP’er omdat het de enige optie voor mij is.

De eerste paar jaren deed ik er een studie Wiskunde naast. Dat betekende dat ik vooral aan het leren was hoe je zo’n eigen bedrijf regelt en onderhoudt. Ik had het bedrijf nou eenmaal nodig om sommige overeenkomsten te sluiten (zoals wanneer je een computerspel online wil verkopen op een Amerikaanse website), maar deed verder nog geen opdrachten.

Toen ik de studie afrondde heb ik een aantal jaren meer ingezet op het binnenslepen van opdrachten. Dat wierp in zekere zin zijn vruchten af: ik heb toen in totaal iets van vijfduizend euro verdiend met verscheidene projecten. Maar het was te onvoorspelbaar en inconsistent—een paar duizend euro in een paar jaar—dus ik besloot het bedrijf ietsje bij te sturen richting een webshop. Beter dat elke maand een bedrag binnenkomt door aankopen, dan dat ik moet hopen elke paar jaar een voltreffer te hebben.

Het was nooit een vetpot. Ik kon ook eigenlijk pas laat serieus ermee aan de slag. Maar het ging allemaal de goede kant op, ik werkte hard, ik nam het serieus, en het beloofde een gezond bedrijf in de nabije toekomst.

En toen kwam onze geweldige overheid met het idee om de AOV (Arbeidsongeschiktheidsverzekering) te gaan verplichten voor ZZP’ers. Omdat slechts een klein percentage (~30%) op dit moment zo’n verzekering afsluit. En ja, wat gaan die doen als ze plotseling ziek worden of inkomen uit het eigen bedrijf kwijtraken?

Dit is natuurlijk een achterlijk idee en er puur en alleen doorheen geduwd door de bedrijven die zulke verzekeringen verstrekken. In de hoop dat ergens een politicus nog luistert en iets goeds wil doen, voeg ik mijn stem ook toe aan deze discussie.

Wat is het?

Ten eerste is de verzekering die ze voor ogen hebben zo beperkt dat hij nutteloos is. Je krijgt pas na twee jaar arbeidsongeschiktheid je geld uitgekeerd. Tenzij je zelf flink bijbetaalt is dit bedrag het wettelijke minimumloon, wat in de huidige maatschappij absoluut te weinig is om van te leven.

Nog erger, ze kunnen je natuurlijk afwijzen als je een “te groot risico” bent. Ik las gisteren nog een lang artikel in de krant van een jonge vrouw die overal was afgewezen (zonder weerwoord, zonder alternatief) omdat ze vijf jaar geleden een schouderblessure had. Inmiddels was die allang verholpen, ze was kerngezond verklaard door de fysio, en haar bedrijf was ook kerngezond, maar het mocht niet baten. Zij wilde alvast die verzekering afsluiten voordat hij verplicht werd, maar ze werd nergens aangenomen.

En dan heb ik het nog niet eens over het “eigen risico” dat natuurlijk alleen maar hoger wordt, en volgens de huidige plannen ook onderdeel gaat worden van deze verplichte AOV.

Ten tweede zijn ZZP’ers bij uitstek mensen die niet in het reguliere werkpad passen. Ik hoor daar ook bij. Ik heb al sinds jongs af aan chronische gezondheidsproblemen waardoor ik al op mijn twaalfde wist dat een eigen onderneming eigenlijk de enige optie was. Ik moet vrijheid hebben in de indeling van tijd en het werk dat ik doe, want mijn lichaam is simpelweg te onvoorspelbaar.

Stom gezegd ben ik al redelijk arbeidsongeschikt. Maar ik weiger in bed te blijven liggen en mijn hand op te houden, dus ik werk keihard voor een eigen bedrijfje. Ik doe mijn best om alles zelf voor elkaar te knokken en niks aan hulp of subsidie van de overheid te ontvangen. En daarvoor word ik nu gestraft door de overheid.

De meeste ZZP’ers hebben geen AOV omdat ze het niet kunnen betalen. Omdat andere dingen een hogere prioriteit hebben. Het is niet alsof ze het “vergeten”, het is niet alsof het supermakkelijk is om er een te krijgen maar ZZP’ers zijn “lui”, het is omdat het niet kan. Als je het dan gaat verplichten, zeker met zulke nadelige voorwaarden voor de klant (en natuurlijk extreem voordelige voorwaarden voor de verzekeraar), bereik je niks goeds.

Met de huidige inkomsten en plannen zal die verplichte AOV mijn bedrijf nekken. Net als het bedrijf van ongelofelijk veel andere ZZP’ers. Het zal een te hoge kostenpost worden. Het zal zoveel stress opleveren dat mensen ter plekke een burn-out krijgen en arbeidsongeschikt raken ;) Maar als ik dan zou opgeven en verklaren dat ik arbeidsongeschikt ben (vanwege de chronische klachten), krijg ik dus twee jaar lang nog steeds niks. En is het maar de vraag of ze me niet gewoon weigeren.

Overheidsfalen

Vooralsnog staat de verplichting op de planning voor 2030. Dat is al beter dan de 2025–2027 die ze eerst voor ogen hadden, totdat ze verrassend genoeg heel veel kritiek kregen. Waarschijnlijk vind ik wel een manier om alles te regelen en winstgevend genoeg te maken voor die tijd, maar dat is niet het punt van dit artikel. Het punt is dat er tijd wordt besteed aan dit soort achterlijke veranderingen ingegeven door verzekeringslobbyisten en dat ik vrij duidelijk wil maken wat ik hiervan vind en waarom. Het punt is dat dit soort dingen erdoorheen worden gedrukt terwijl veel betere en meer gewilde veranderingen eindeloos worden genegeerd of vooruitgeschoven. Het punt is dat dit een veel dieper falen van een overheid is dan je misschien denkt.

Ik zal mezelf uitleggen.

Het is verachtelijk om iets te verplichten voor je burgers zonder het absoluut zo toegankelijk mogelijk te maken. De overheid verplicht je een verzekering af te sluiten, maar de verzekeraars mogen van alles weigeren en eindeloze eisen stellen. De overheid verplicht je een verzekering af te sluiten, maar die moet je natuurlijk zelf betalen, en de gemiddelde hoogte van de premie wordt bepaald door “de vrije markt”. (Lees: waar die paar verzekeringsbedrijven mee weg denken te komen.)

Dit is niks anders dan mensen een boete opleggen voor niks verkeerd doen.

Nee, nog erger. Het is zieke mensen en arme mensen—zij die het al zwaar hebben—een hoge onzekere boete opleggen voor niks.

Ik mag me straks gaan verdiepen in een web van leugens en bullshit van verzekeraars. Ik mag eindeloos mijn medisch dossier gaan opsturen zodat ze allemaal kunnen concluderen dat ik chronisch ziek ben en dus een “groot risico”. (Het feit dat ik 15 jaar aan afgemaakte projecten en een gigantische eigen webshop heb, omdat ik hard en gedisciplineerd werk, zullen ze wel weer totaal niet meenemen …) En na ongelofelijk veel moeite zal ik een torenhoog bedrag betalen elke maand om, in het beste geval, jaren later met tegenzin een minimumloontje te krijgen.

En dat verplicht je dan als overheid. En je vertelt jezelf en anderen dat je het doet om burgers te helpen. Dan ben je gewoon compleet gefaald.

Het is de hoofdregel van spellen, activiteiten, en eigenlijk alle mensenlijke systemen waarvan je wilt dat ze slagen. Nóóit iets verplichten wat spelers niet makkelijk kunnen doen of leuk vinden om te doen. Nóóit onzekerheid geven over veiligheid of beloning na een actie. Nóóit spelers die het al moeilijk hebben extra onderuit trappen. Nóóit spelers dwingen om die ene actie te doen doe jij in het spel hebt gestopt; maak de actie zo leuk en nuttig dat spelers het uit zichzelf gaan doen.

In omgekeerde vorm zouden dat namelijk allemaal de hoofdregels van marteling en psychologische mishandeling zijn. Het maakt spelers eindeloos gefrustreerd en boos, tot het punt dat ze stoppen met spelen of misschien wel je spel in de prullenbak gooien. Monopoly, bijvoorbeeld, lapt al deze goede ontwerpregels aan de laars omdat het, tja, gewoon een simulatie is van kapitalisme en monopolies. En Monopoly is het enige spel waarbij ik meermaals woedeuitbarstingen heb gezien, mensen die het bord omvergooien, potjes die nooit meer worden afgemaakt, huilen, en mensen die verklaren dat ze bordspellen haten en vervolgens twintig jaar geen enkel spelletje meer spelen.

Het is geen goed teken als je overheidsbeleid wordt vergeleken met de meest kwaadaardige spelregels die we ooit hebben gezien.

Wat zeggen de verzekeraars?

Ik wil even terugkomen op dat krantenartikel. Een jonge ondernemer, vlekkeloos behalve een schouderblessure van vijf jaar geleden, die nergens werd aangeomen voor een AOV. Ze vertelde hoe ze keer op keer, urenlang, haar medische geschiedenis moest opsturen, doorspitten, uitleggen, nog meer opsturen.

Vanzelfsprekend werden de verzekeraars ook gevraagd voor reactie. En vanzelfsprekend was die reactie een hele hoop bullshit waar ze vast zelf heel hard om moeten lachen.

“Wij streven ernaar om iedereen een passende arbeidsongeschiktheidsverzekering te bieden. En ja, daarvoor moeten wij diepgaand onderzoek doen om te kijken welk risico iemand vormt.”

De interviewer vraagt hoe deze ondernemer nou een groot risico kan zijn.

“We gaan niet in op individuele gevallen. Maar we zijn gepassioneerd in het helpen van alle klanten aan de juiste verzekering, waarbij risico’s inschatten belangrijk is.”

De interviewer vraagt of hiermee niet juist de mensen die het nodig hebben het niet kunnen krijgen of betalen.

“We moeten nou eenmaal mensen afwijzen die een te groot risico vormen, anders moet iedereen een te hoge premie betalen. Dit doen wij na zorgvuldig onderzoek. We gaan niet in op individuele gevallen.”

Heb jij ergens daadwerkelijk een antwoord gezien? Iets van een verklaring of argument? Ook maar iets van medeleven met de persoon in deze situatie? Is er iemand die geloofd dat zij passie hebben voor “iedereen verzekeren”? Alsof die mensen geen leuker moment kunnen voorstellen dan wéér iemand hebben verzekerd en daar de hele dag over dromen?

Natuurlijk niet. Ze dromen van geld, en dat krijg je erg makkelijk als je de overheid overhaalt om dit soort dingen te verplichten. Als ze premies echt laag wilden houden, zouden ze niet gigantische winsten en bonussen voor zichzelf opstrijken. Als ze achter hun keuzes an argumenten stonden, zouden ze exact uitleggen waarom ze deze keuze maakten bij deze ondernemer.

Het hele idee van verzekering is dat veel mensen een beetje betalen, zodat een paar mensen veel steun kunnen krijgen wanneer nodig. Het hele idee is dat de vele schouders de lasten dragen. Het hele idee is dat de verzekering het risico weghaalt.

Elke verzekering met een “eigen risico” is in mijn ogen gewoon geen verzekering. Het is hoogstens een boete voor de ongelukkigen, een opsteker voor de rijken. We moeten die naam ook gewoon niet meer gebruiken. Noem het de “haha-je-bent-ziek-belasting” of de “dacht-je-nou-echt-dat-je-verzekerd-was?” De naam “eigen risico” suggereert dat het jouw schuld is of dat jij er zelf voor hebt gezorgd dat je het moet betalen. Terwijl, nogmaals, het hele idee van verzekeringen is dat jij iets betaalt zodat zij al het risico krijgen.

Elke verzekering die jou mag afwijzen omdat jij de verzekering waarschijnlijk hard nodig hebt is gewoon oplichting. Dat is alsof je een goocheltruc doet met een “willekeurige vrijwilliger uit de zaal”, maar die vrijwilliger hoort gewoon bij de act en doet precies wat ze moeten doen. Iedereen klapt en juicht omdat jij net de gedachten van de vrijwilliger hebt geraden; in werkelijkheid is het een grote leugen om zelf zoveel mogelijk mee te verdienen.

Dat verzekeringen bestaan op de vrije markt en zodanig werken, dat is tot daar aan toe. Prima. Maar als je ze gaat verplichten als overheid, dan ben je gewoon oplichters aan het helpen en steunen.

Conclusie

Dus ik zal het een laatste keer herhalen: Als je als overheid iets verplicht, dan moet het gratis en makkelijk zijn. Anders is het gewoon een boete, een afstraffing, onbetaald werk. (Of, nou ja, het is wel betaald, maar omdat jij de overheid loopt te betalen voor het werk.)

Als mensen ergens niet voor kiezen (bijv. ~70% van ZZP’ers die geen AOV heeft), dan heeft dat een reden. Als een AOV zo makkelijk of aantrekkelijk was, dan had iedereen er wel voor gekozen. Juist de mensen die er het meeste baat bij hebben, de mensen die bijv. chronische klachten ontwikkelen, die weten allang dat dit bestaat en hebben het allang uitgezocht (… en zijn geweigerd of vonden het onbetaalbaar). Om het dan te verplichten gaat niks bereiken en geeft aan dat je niet langer dan twee seconden nadenkt over oplossingen voor problemen.

Oftewel, mensen doen meer van hetgeen waarvoor ze worden beloond, en ze doen minder van hetgeen waarvoor ze worden gestraft. Als de overheid oprecht wil dat meer ZZP’ers zich verzekeren, dan moeten ze dat makkelijk en aantrekkelijk maken. Zal je zien hoe plotseling de grote meerderheid een AOV heeft. Beloon ZZP’ers voor het zetten van die stap. En, nog belangrijker, straf ze niet voor het proberen van die stap.

Dankzij dit geweldige idee bestaat de kans dat ik juist moet stoppen met iets toevoegen aan de maatschappij en een uitkering moet gaan vangen. Geweldig werk, overheid, geweldig gedaan.

Andere voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld het aanvragen van een paspoort. In Nederland moet je die verplicht hebben natuurlijk. Je krijgt ~1 maand van tevoren melding als je huidige pas verloopt en moet dan als de wiedeweerga acties ondernemen en uitgaven doen. Pasfoto, aanvraag, meerdere afspraken bij de gemeente, alles bij elkaar was ik 100 euro en vele uren kwijt. Een onverwachte urgente uitgave van 100 euro … voor een verplicht paspoort. Nog erger, ze hebben het lef om een flink extra bedrag te vragen als je “met spoed” een nieuwe nodig hebt.

Maak dit gratis. Verzeker dat elk gemeentehuis ter plekke pasfoto’s kan maken. Dat is je plicht als overheid. Jij verplicht iets, dan moet jij de shit regelen en betalen. Nu geef je mij een boete voor het lef om alweer tien jaar lang in Nederland te hebben gewoond en gewerkt en belasting afgedragen.

Ik geef een laatste voorbeeld. Ik begon dit artikel eigenlijk met het idee om iets te schrijven over de Belastingdienst. Ik wilde namelijk belastingaangifte doen, maar elke keer dat ik het probeerde waren hun servers overbelast. Het is elke keer hetzelfde liedje. Ik moet wekenlang keer op keer proberen of het deze keer wél werkt, totdat ik er eindelijk in kom om mijn verplichte aangifte te doen. (Die verplichte aangifte waarvoor ik, weet je wel, flink gestraft word als ik hem niet op tijd of onjuist invul.)

Als jij als overheid iets verplicht, dan moet jij alle moeite doen en zorgen dat het werkt. Als jij verplicht dat mensen tussen datum X en Y aangifte doen, dan zorg je verdorie dat het systeem in die tijd 100% werkt. Het is echt niet zo lastig. We hebben deze problemen al eeuwen geleden opgelost.

• Spreid mensen uit over de maanden. Sommige doen in Februari aangifte, andere in Mei, enzovoort. Zo heb je niet een gigantische piek aan het begin en einde van de periode die voor iedereen geldt.
• Zelfs beginnende websiteprogrammeurs leren hoe je een systeem dynamisch kan laten opschalen. Dat wil zeggen, als er meer bezoekers zijn dan zet het systeem automatisch een paar extra servers aan. Zo ben je nooit overbelast. (En als het aantal bezoekers weer afneemt, schakel je die extra servers weer uit, zodat je geen onnodige kosten maakt.)
• En als je dan toch je zaakjes niet op orde hebt, kan gebeuren, dan neem je verantwoordelijkheid en geeft mensen wat extra tijd en ruimte. Je verplaatst de deadline in plaats van aannemen dat elke burger die niet op tijd aangifte doet een crimineel is.

Tot zover mijn gedachten over de vele manieren waarop de overheid faalt. Het is zo simpel op te lossen. De makkelijkste oplossing is vaak om simpelweg niet zulke domme wetten erdoorheen te duwen. En als het dan echt moet, dan maak je het dus gratis en toegankelijk, want jij verplicht het en de burger moet het al ondergaan.

Dit artikel had vast meer structuur en rode draad kunnen hebben. Maar ik wil het niet te formeel of “netjes” maken, want dan kom niet over hoe boos en gefrustreerd ik ben over dit soort onzin.

Hopelijk heb ik in 2030 een succesvol bedrijfje dat die stomme AOV kan betalen,

Tiamo